Merak edilenler

Cihaz ışın verirken herhangi bir şey hissedilmez. Çerçeve ile tedavi uygulanacaksa, lokal anestezi sırasında kısa süreli batma ve basınç hissi olabilir. Maske ile tedavi ise ağrılı değildir.

Saçların kesilmesi gerekmez ve dökülmesi beklenmez. Ancak saçlı deriye çok yakın hedeflerde küçük bir alanda geçici saç dökülmesi olabilir.

Erişkin hastaların büyük çoğunluğunda gerekmez. Çocuklarda veya özel klinik durumu olan hastalarda sedasyon ya da genel anestezi kullanılabilir.

Işınlama süresi hedefin sayısı, büyüklüğü ve konumuna göre değişir. Bazı durumlarda görüntüleme ve planlama nedeniyle hastanede geçirilen toplam süre daha uzundur.

Uygun seçilmiş hastalarda evet. Konum her seansta görüntüleme ile doğrulanır ve baş hareketleri tedavi boyunca sürekli izlenir.

Çoğu tedavi tek seansta uygulanabilir. Büyük veya hassas yapılara yakın hedeflerde toplam doz birkaç güne bölünebilir. Bu, tedavinin daha zayıf olduğu anlamına gelmez.

Hayır. Vücutta radyasyon kalmaz; yakınlarınıza radyasyon yaymazsınız.

Genellikle hayır. Tümör kontrolü, ağrının azalması veya AVM’nin kapanması haftalar, aylar ya da yıllar içinde gelişebilir.

Her zaman amaç tümörün kaybolması değildir. Özellikle iyi huylu tümörlerde temel hedef büyümeyi durdurmak ve nörolojik fonksiyonları korumaktır.

Kısa dönemde baş ağrısı, yorgunluk veya çerçeve temas noktalarında hassasiyet olabilir. Geç dönemde ödem, radyasyona bağlı doku değişikliği veya tedavi bölgesine özgü nörolojik etkiler gelişebilir.

Çoğu hasta bir-iki gün içinde günlük yaşamına dönebilir. Ancak nöbet, denge bozukluğu, görme sorunu veya kullanılan ilaçlar araç kullanma ve işe dönüş süresini etkileyebilir.

Gamma Knife’ın etkisi zaman içinde oluşur. Bu nedenle düzenli muayene, MR ve hastalığa göre hormon, işitme, görme veya anjiyografi kontrolleri gerekir.

DBS çoğunlukla hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi değildir. Amaç, hastalığın yaşamı en fazla etkileyen belirtilerini azaltmak ve hastanın günlük işlevlerini iyileştirmektir.

Parkinson hastalığında DBS hastalığın ilerlemesini durdurmaz. Esansiyel tremorda titremeyi, distonide istemsiz kasılmaları, epilepside ise nöbet sıklığını azaltmayı hedefler.

Hasta seçimi tedavinin başarısındaki en önemli aşamalardan biridir. Hastanın tanısı, hastalığın süresi, belirtilerin ilaçlara verdiği yanıt, günlük yaşamın ne ölçüde etkilendiği, beyin MR bulguları, genel sağlık durumu ve ameliyattan beklentileri birlikte değerlendirilir.

Parkinson hastalarında ayrıntılı hareket bozukluğu muayenesi, ilaçlı ve ilaçsız dönemlerin karşılaştırılması, nöropsikolojik değerlendirme ve beyin görüntülemeleri gerekebilir. Karar genellikle nöroloji, nöroşirürji, psikiyatri veya nöropsikoloji uzmanlarının yer aldığı bir ekip tarafından verilir.

Tek başına yaş kesin bir engel değildir. Biyolojik yaş, genel sağlık durumu, kalp ve akciğer hastalıkları, bilişsel durum, kullanılan kan sulandırıcı ilaçlar ve ameliyattan beklenen yarar birlikte değerlendirilir.

Bazı ileri yaş hastaları tedavi için uygun olabilirken, daha genç bir hasta eşlik eden sağlık sorunları nedeniyle uygun olmayabilir.

Her hasta için aynı yöntem kullanılmaz. Ameliyat tamamen genel anestezi altında gerçekleştirilebildiği gibi, bazı hastalarda elektrotların etkisini değerlendirmek amacıyla belirli aşamalarda hasta uyanık tutulabilir.

Uyanık yapılan ameliyatlarda da saçlı deriye lokal anestezi uygulanır ve hastanın rahat etmesi için sedasyon ilaçları kullanılır. Hangi yöntemin daha uygun olduğu ameliyat öncesinde hastayla ayrıntılı olarak görüşülür.

Saçlı deri ve ameliyat bölgeleri lokal anesteziyle uyuşturulur. Genel anestezi kullanılan aşamalarda hasta herhangi bir şey hissetmez. Ameliyat sonrasında baş veya göğüs bölgesinde birkaç gün sürebilen ağrı, hassasiyet ve gerginlik olabilir. Bu yakınmalar çoğunlukla standart ağrı kesicilerle kontrol edilebilir.

Çoğu hastada saçların tamamının tıraş edilmesi gerekmez. Genellikle yalnızca ameliyat kesilerinin yapılacağı küçük alanlardaki saçlar kısaltılır. Uygulama cerrahi yönteme ve merkezin enfeksiyon önleme protokolüne göre değişebilir.

Süre; tek veya iki taraflı elektrot yerleştirilmesine, kullanılan cerrahi yönteme, hastanın hastalığına ve pilin aynı seansta ya da ayrı bir seansta yerleştirilmesine göre değişebilir. Ameliyatın hazırlık, görüntüleme ve hedef doğrulama aşamaları da toplam süreye dahildir.

Yatış süresi hastanın genel durumuna ve ameliyatın aşamalarına göre değişir. Sorunsuz seyreden hastalarda genellikle bir veya iki gecelik hastane yatışı yeterli olabilir. Gerektiğinde daha uzun takip yapılabilir.

Bazı hastalarda sistem ameliyat sırasında kontrol edilse de kalıcı programlama genellikle ameliyattan sonraki iyileşme döneminde başlatılır. İlk programlama zamanı hastalığa, ameliyat tekniğine ve merkezin protokolüne göre değişebilir.

Titreme veya Parkinson hastalığındaki bazı belirtiler programlama sırasında hızla değişebilir. Distonide ise klinik yararın ortaya çıkması haftalar veya aylar sürebilir.

İlk programlamada en iyi sonuca hemen ulaşılamayabilir. Uygun ayarların bulunması için birkaç kontrol gerekebilir.

Ameliyat sonrasında ilaçlar hekimin önerisi olmadan kesilmemelidir. Parkinson hastalarının bir bölümünde ilaç dozları azaltılabilir; ancak DBS’nin amacı her zaman ilaçların tamamen bırakılması değildir.

Epilepsi, distoni ve obsesif kompulsif bozuklukta da mevcut ilaçlar çoğunlukla bir süre daha devam eder. İlaç düzenlemeleri hastanın tedaviye verdiği yanıta göre kademeli olarak yapılır.

Pil genellikle köprücük kemiğinin birkaç santimetre altında, cilt altına yerleştirilir. İnce yapılı hastalarda hafif bir kabarıklık fark edilebilir. Elektrotları pile bağlayan kablo boyun bölgesinde cilt altında ilerler ve bazı hastalarda dokunmakla hissedilebilir.

Şarj edilmeyen ve şarj edilebilen pil seçenekleri bulunmaktadır. Pil ömrü kullanılan cihazın modeline, verilen elektriksel uyarının gücüne ve günlük enerji tüketimine göre değişir.

Şarj edilmeyen pillerin ömrü çoğunlukla birkaç yıldır. Şarj edilebilen sistemler daha uzun süre kullanılabilir ancak belirli aralıklarla hasta tarafından şarj edilmeleri gerekir. Pil tükendiğinde genellikle beyin elektrotları değiştirilmez; göğüs bölgesindeki pil daha kısa bir cerrahi işlemle yenilenir.

Hastaya cihazla uyumlu bir hasta kumandası verilebilir. Bu kumandayla pil seviyesi kontrol edilebilir ve hekimin izin verdiği sınırlar içinde bazı ayarlar değiştirilebilir.

Hastanın kendiliğinden geniş program değişiklikleri yapması uygun değildir. Tedavi ayarları uzman ekip tarafından düzenlenmelidir.

Her beyin cerrahisi girişiminde olduğu gibi DBS ameliyatında da riskler vardır. Bunlar arasında enfeksiyon, beyin içinde kanama, nöbet, yara iyileşmesi sorunları, elektrot veya bağlantı kablolarıyla ilgili mekanik problemler ve anesteziye bağlı komplikasyonlar bulunabilir.

Stimülasyona bağlı olarak konuşmada bozulma, dengesizlik, karıncalanma, kasılma, çift görme veya istemsiz hareketler ortaya çıkabilir. Bu etkilerin önemli bir bölümü cihaz ayarlarının değiştirilmesiyle azaltılabilir. Ciddi komplikasyonlar seyrek görülmekle birlikte risk hiçbir zaman sıfır değildir.

DBS’nin amacı kişiliği değiştirmek değildir. Bununla birlikte ameliyat öncesinde hastanın bilişsel durumu, depresyon, dürtü kontrol sorunları ve diğer psikiyatrik belirtileri ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Bazı hastalarda ameliyat, kullanılan ilaçların değiştirilmesi veya uygun olmayan uyarı ayarları geçici ruhsal ya da bilişsel değişikliklere yol açabilir. Bu nedenle düzenli nöroloji, psikiyatri ve programlama kontrolleri önemlidir.

Evet. DBS ayarlanabilir bir tedavidir ve gerektiğinde elektriksel uyarı kapatılabilir. Sistem uygun görülürse cerrahi olarak da çıkarılabilir.

Ancak cihazın çıkarılabilir olması, ameliyatın hiçbir kalıcı etkisinin olmayacağı anlamına gelmez. Her cerrahi girişimde olduğu gibi elektrotların yerleştirilmesine bağlı riskler tamamen geri döndürülebilir değildir.

Bazı yeni DBS sistemleri belirli koşullar altında MR ile uyumludur. Ancak her cihaz, her MR cihazı ve her çekim protokolü için aynı kurallar geçerli değildir.

DBS bulunan bir hasta, tedavi ekibine danışmadan MR çektirmemelidir. MR merkezine cihazın marka ve modeli bildirilmeli, gerekiyorsa cihaz MR moduna alınmalı ve üretici firmanın belirlediği güvenlik koşulları eksiksiz uygulanmalıdır.

DBS bulunan hastalar seyahat edebilir. Ancak güvenlik sistemleri bazı cihazları etkileyebilir. Hastaların kendilerine verilen cihaz kimlik kartını yanlarında taşımaları ve güvenlik görevlilerine implante edilmiş bir nörostimülatörleri olduğunu söylemeleri önerilir.

Kullanılan cihazın özelliklerine göre elle kontrol istenmesi gerekebilir. Hasta kumandasının da yolculuk sırasında el bagajında taşınması uygun olur.

Günlük yaşamda kullanılan çoğu elektronik cihaz DBS sistemiyle önemli bir sorun oluşturmaz. Bununla birlikte güçlü mıknatıslar, bazı endüstriyel cihazlar, kaynak makineleri ve bazı tıbbi işlemler cihazı etkileyebilir.

Herhangi bir ameliyat, diş tedavisi, fizik tedavi veya görüntüleme işlemi öncesinde sağlık personeline DBS cihazı bulunduğu mutlaka söylenmelidir.

İyileşme tamamlandıktan sonra yürüyüş ve uygun egzersizler genellikle yapılabilir. İlk haftalarda ağır kaldırma, yoğun fiziksel aktivite ve ameliyat bölgelerine darbe gelmesine neden olabilecek hareketlerden kaçınılmalıdır.

Temas sporları, derin dalış, kontrolsüz yüzme veya göğüs ve boyun bölgesine ciddi darbe riski bulunan aktiviteler için tedavi ekibinden görüş alınmalıdır.

Dönüş süresi yapılan işin niteliğine ve hastanın iyileşmesine göre değişir. Masa başı çalışan hastalar daha erken dönebilirken ağır fiziksel iş yapanların daha uzun süre dinlenmesi gerekebilir.

Yara iyileşmesi tamamlanana, ilaç ve cihaz ayarları dengelenene kadar günlük aktivitelerin kademeli olarak artırılması önerilir.

Ameliyattan hemen sonra araç kullanılmamalıdır. Araç kullanmaya dönüş süresi hastanın hastalığına, nöbet öyküsüne, ameliyat sonrası durumuna ve ilgili yasal düzenlemelere göre belirlenir. Hastanın nöroloji ve nöroşirürji ekibinden onay almadan araç kullanmaya başlamaması gerekir.

Evet. DBS tek seferlik bir ameliyatla tamamlanan ve sonrasında takip gerektirmeyen bir tedavi değildir. Hastalığın belirtileri zaman içinde değişebileceği için cihazın yeniden programlanması, ilaçların düzenlenmesi ve pil seviyesinin kontrol edilmesi gerekir.

Düzenli takip, tedaviden alınan yararın korunması ve olası sorunların erken fark edilmesi açısından önemlidir.

Tedavinin etkisi hastadan hastaya değişir. Sonuç; doğru hasta seçimine, hastalığın türüne, hedeflenen beyin bölgesine, elektrotların konumuna, programlamaya ve hastanın tedaviye verdiği bireysel yanıta bağlıdır.

Ameliyat öncesinde amaç, hastaya kesin sonuç vaat etmek değil; hangi belirtilerin düzelmesinin beklendiğini, hangi belirtilerin düzelmeyebileceğini ve tedavinin olası risklerini gerçekçi biçimde açıklamaktır.

Hayır. Beyinde görülen her kitle kötü huylu değildir. Meningiom, hipofiz adenomu, schwannom ve çeşitli kistler gibi iyi huylu lezyonlar da sık görülür. Kesin değerlendirme için MR bulguları, hastanın klinik durumu ve gerektiğinde patolojik inceleme birlikte ele alınır.

Hayır. Bazı tümörler yalnızca düzenli görüntüleme ile takip edilebilir. Ameliyat kararı; tümörün büyümesine, belirtilere, bulunduğu bölgeye ve tedavi edilmediğinde oluşturabileceği risklere göre verilir.

Amaç, tümörü nörolojik fonksiyonları koruyarak mümkün olan en güvenli ölçüde çıkarmaktır. Tümör konuşma, hareket, görme veya hayati işlevlerle ilişkili bölgelere yakınsa, kalıcı hasar riskini azaltmak için tümörün bir kısmının bırakılması gerekebilir.

Evet. Hastalığın türüne göre stereotaktik biyopsi, endoskopik cerrahi, endovasküler tedavi, Gamma Knife radyocerrahisi, radyoterapi veya ilaç tedavileri kullanılabilir. Bazı hastalarda birden fazla yöntemin birlikte uygulanması gerekebilir.

Tedavi planı her hasta için kişiye özel hazırlanır. Beyin cerrahisi, radyoloji, radyasyon onkolojisi, medikal onkoloji, nöroloji ve patoloji uzmanlarının değerlendirmeleri gerektiğinde birlikte ele alınır.

Hayır. Omurga kaynaklı ağrıların büyük bölümü cerrahi dışı yöntemlerle tedavi edilebilir. Ameliyat genellikle sinir veya omurilik basısı, ilerleyici güç kaybı, omurgada kararsızlık ya da diğer tedavilere rağmen devam eden ciddi şikâyetler bulunduğunda değerlendirilir.

Hayır. MR bulguları tek başına ameliyat kararı vermek için yeterli değildir. Görüntülerdeki bulguların hastanın şikâyetleri ve nörolojik muayenesiyle uyumlu olması gerekir.

Hayır. Bazı hastalarda yalnızca sinir üzerindeki baskının kaldırılması yeterlidir. Omurgada kayma, şekil bozukluğu, hareket sırasında kararsızlık veya tümöre bağlı kemik kaybı varsa vida ve çubuklarla sabitleme gerekebilir.

Uygun hastalarda küçük kesilerden gerçekleştirilen mikroskobik veya minimal invaziv yöntemler kullanılabilir. Ancak her hastalık kapalı cerrahiye uygun değildir. Kullanılacak yöntem, hastalığın türüne ve omurgadaki yapısal probleme göre belirlenir.

Cerrahinin temel amacı sinir veya omurilik üzerindeki baskıyı azaltmak ve nörolojik kötüleşmeyi önlemektir. Bacak veya kol ağrısı sıklıkla daha erken düzelirken, uzun süredir devam eden uyuşma ve güç kaybının iyileşmesi daha uzun sürebilir. Her hastada tüm şikâyetlerin tamamen düzeleceği garanti edilemez.

Yeni gelişen veya hızla ilerleyen kol ya da bacak güçsüzlüğü, idrar yapamama veya idrarı tutamama, dışkı kontrolünün kaybı ve genital bölge çevresinde uyuşma acil değerlendirme gerektirir. Bu belirtiler sinirlerin ciddi şekilde baskı altında kaldığını gösterebilir.

Tedavi her hasta için kişiye özel olarak planlanır. Hastanın şikâyetleri, nörolojik muayenesi, MR veya BT görüntüleri, yaşı, genel sağlık durumu ve günlük yaşamındaki etkilenme birlikte değerlendirilir.