Derin beyin stimülasyonu, halk arasında daha çok “beyin pili” olarak bilinen, özellikle hareket bozukluklarının tedavisinde kullanılan ileri bir nöromodülasyon yöntemidir. Tedavide beynin hastalıkla ilişkili belirli bölgelerine çok ince elektrotlar yerleştirilir. Bu elektrotlar, genellikle göğüs bölgesinde cilt altına yerleştirilen bir uyarıcıya bağlanır.
Cihaz tarafından üretilen düşük düzeyli elektriksel uyarılar, hastalık nedeniyle düzensiz çalışan beyin devrelerinin daha dengeli çalışmasına yardımcı olur. Böylece titreme, kas sertliği, hareketlerde yavaşlama, istemsiz hareketler veya kasılmalar gibi belirtiler azaltılabilir.
Derin beyin stimülasyonu, beyin dokusunu çıkaran veya kalıcı olarak hasarlayan bir işlem değildir. Tedavinin önemli avantajlarından biri, elektriksel uyarının hastanın ihtiyaçlarına göre ayarlanabilmesi ve gerektiğinde kapatılabilmesidir.
DBS sistemi; beyin elektrotları, bağlantı kablosu ve göğüs bölgesindeki pilden oluşur.
Derin Beyin Stimülasyonu Nasıl Uygulanır?
Tedavi temel olarak üç parçadan oluşur:
Beynin hedeflenen bölgesine yerleştirilen ince elektrotlar
Elektrotları uyarıcıya bağlayan, cilt altından ilerletilen bağlantı kabloları
Genellikle köprücük kemiğinin altındaki göğüs bölgesine yerleştirilen pil veya nörostimülatör
Ameliyat öncesinde ayrıntılı beyin görüntülemeleri yapılır. Hastanın hastalığına, belirtilerine ve tedavi hedeflerine göre beyinde ulaşılması gereken bölge milimetrik olarak belirlenir. Elektrotların yerleştirilmesi sırasında stereotaktik cerrahi ve gelişmiş görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.
Ameliyat bazı hastalarda genel anestezi altında, bazı hastalarda ise hastanın belirli aşamalarda uyanık olduğu kontrollü sedasyon altında yapılabilir. Hangi yöntemin kullanılacağı; hastalığın türüne, hedeflenen beyin bölgesine, hastanın genel durumuna ve cerrahi ekibin tercihine göre belirlenir.
Ameliyat tamamlandıktan ve iyileşme süreci başladıktan sonra cihaz programlanır. İlk ayarlama genellikle son ayarlama değildir. Hastanın en fazla yararı, en az yan etkiyle elde edebilmesi için birkaç kontrol ve programlama seansı gerekebilir.
DBS ayarları, hastanın belirtileri ve tedavi hedeflerine göre uzman ekip tarafından düzenlenir.
Derin Beyin Stimülasyonu ile Tedavi Edilebilen Hastalıklar
Parkinson Hastalığı
Derin beyin stimülasyonunun en sık uygulandığı hastalıklardan biri Parkinson hastalığıdır. Özellikle ilaçlardan belirgin yarar gören ancak gün içinde ilacın etkisinin azalmasına bağlı hareket dalgalanmaları yaşayan, istemsiz hareketleri gelişen veya ilaçlarla yeterince kontrol edilemeyen titremesi bulunan hastalarda düşünülebilir.
Tedavi ile aşağıdaki belirtilerde iyileşme sağlanabilir:
Titreme
Kas sertliği
Hareketlerde yavaşlama
İlaç etkisinin gün içinde açılıp kapanması
İlaca bağlı istemsiz hareketler
Derin beyin stimülasyonu Parkinson hastalığını tamamen ortadan kaldırmaz ve hastalığın ilerlemesini durdurmaz. Ancak uygun seçilmiş hastalarda hareket belirtilerini azaltarak günlük yaşamı ve yaşam kalitesini belirgin şekilde iyileştirebilir. Konuşma, denge, düşme, donma, unutkanlık veya diğer bilişsel sorunlar ise her hastada düzelmeyebilir. Bazı hastalarda bu sorunlar tedaviden sonra da devam edebilir.
Esansiyel Tremor
Esansiyel tremor; en sık ellerde, bazen başta, seste veya diğer vücut bölgelerinde ortaya çıkan istemsiz titreme hastalığıdır. Titreme yemek yeme, yazı yazma, bardak tutma ve kişisel bakım gibi günlük işleri ciddi şekilde zorlaştırabilir.
İlaç tedavisine rağmen devam eden ve hastanın yaşamını belirgin şekilde etkileyen titremelerde derin beyin stimülasyonu etkili bir seçenek olabilir. Elektriksel uyarı genellikle titremeyle ilişkili beyin devrelerini düzenleyecek şekilde programlanır.
Distoni
Distoni; kasların istemsiz ve tekrarlayıcı biçimde kasılması sonucunda anormal duruşlara, dönme hareketlerine veya ağrılı kasılmalara neden olan bir hareket bozukluğudur.
Derin beyin stimülasyonu özellikle ilaç, botulinum toksini ve diğer tedavilere yeterli yanıt vermeyen yaygın veya ağır distoni hastalarında değerlendirilebilir. Bazı genetik veya primer distoni türlerinde daha belirgin yarar görülebilir. Distonide iyileşme Parkinson hastalığı veya titremeden farklı olarak genellikle yavaş ortaya çıkar ve haftalar ya da aylar içinde belirginleşebilir.
İlaca Dirençli Epilepsi
Epilepsi hastalarının büyük bölümü ilaçlarla kontrol altına alınabilir. Ancak bazı hastalarda uygun ilaçların kullanılmasına rağmen nöbetler devam eder. Nöbete neden olan bölgenin cerrahi olarak çıkarılmasının mümkün olmadığı seçilmiş erişkin hastalarda, talamusun belirli bir bölgesine uygulanan derin beyin stimülasyonu nöbet sıklığını azaltmak amacıyla kullanılabilir.
Bu tedavinin amacı epilepsiyi tamamen ortadan kaldırmaktan çok nöbetlerin sayısını ve şiddetini azaltmaktır. Hasta seçimi epilepsi cerrahisi konusunda deneyimli multidisipliner bir ekip tarafından yapılmalıdır.
Obsesif Kompulsif Bozukluk
Obsesif kompulsif bozuklukta derin beyin stimülasyonu rutin veya ilk basamak tedavi değildir. İlaçlara, psikoterapiye ve diğer standart tedavilere rağmen ağır belirtileri devam eden, günlük yaşamı ciddi şekilde etkilenmiş çok seçilmiş erişkin hastalarda değerlendirilebilir.
Bu hastalarda kararın psikiyatri, nöroloji ve fonksiyonel nöroşirürji ekipleri tarafından birlikte verilmesi gerekir. Tedavi özel değerlendirme, etik ve yasal koşullar gerektirebilir.
Diğer Hastalıklar
Tourette sendromu, bazı ağır psikiyatrik hastalıklar, kronik ağrı ve farklı nörolojik tablolar için derin beyin stimülasyonu üzerine çalışmalar devam etmektedir. Ancak bu uygulamaların bir kısmı henüz standart tedavi değildir. Bu hastalıklarda DBS yalnızca özel koşullarda veya bilimsel araştırmalar kapsamında gündeme gelebilir.
