Beyin metastazı, vücudun başka bir bölgesindeki kanser hücrelerinin beyne yayılmasıyla oluşur. Geçmişte beyinde çok sayıda metastaz bulunduğunda çoğunlukla tüm beyin ışınlaması düşünülürdü. Günümüzde ise seçilmiş hastalarda birden fazla metastaz, Gamma Knife radyocerrahisi ile ayrı ayrı hedeflenebilmektedir.
Burada önemli olan yalnızca metastaz sayısı değildir. Tedavi kararı; metastazların toplam hacmi, büyüklüğü ve yerleşimi ile hastanın genel durumu ve vücudun diğer bölgelerindeki kanserin kontrol altında olup olmadığı birlikte değerlendirilerek verilir.
Kaç metastaza kadar Gamma Knife yapılabilir?
Bu sorunun herkes için geçerli tek bir sayısal cevabı yoktur.
Büyük ve ileriye dönük JLGK0901 çalışmasında, 5–10 beyin metastazı bulunan seçilmiş hastalarda stereotaktik radyocerrahi sonuçlarının, 2–4 metastazı bulunan hastalardan genel sağkalım açısından daha kötü olmadığı gösterilmiştir [1]. Bu çalışma, yalnızca metastaz sayısına dayalı katı sınırların sorgulanmasında önemli rol oynamıştır.
Güncel kılavuzlarda 1–4 metastaz için stereotaktik radyocerrahi güçlü biçimde desteklenmektedir. Ayrıca genel durumu iyi olan seçilmiş hastalarda 5–10 metastaz için de bu tedavi düşünülebilir [2,3]. Avrupa kılavuzları bu grupta özellikle metastazların toplam hacminin yaklaşık 15 mL’nin altında olmasını önemli bir ölçüt olarak belirtmektedir [3].
On metastazdan daha fazla lezyon bulunan bazı hastalarda da Gamma Knife uygulanabilir. Ancak bu alandaki kanıtlar daha çok geriye dönük çalışmalara dayanmaktadır. Bu nedenle kararın kişiye özel verilmesi gerekir [4].
Sayıdan daha önemli olan nedir?
Bir hastada 10 adet çok küçük metastaz bulunması, başka bir hastada tek fakat çok büyük bir metastaz bulunmasından daha uygun bir Gamma Knife tablosu oluşturabilir.
Tedavi planında özellikle şu özellikler dikkate alınır:
- Metastazların toplam hacmi
- En büyük lezyonun çapı
- Lezyonların beyin sapı veya görme yolları gibi hassas yapılara yakınlığı
- Beyindeki ödem ve bası etkisi
- Hastanın nörolojik belirtileri
- Genel sağlık durumu
- Kanserin beyin dışındaki kontrolü
- Düzenli MR takibinin mümkün olup olmaması
Bu nedenle “Kaç tane metastaz var?” sorusu önemlidir; ancak tek başına tedavi kararını belirlemez.
Büyük metastazlar da Gamma Knife ile tedavi edilebilir mi?
Küçük metastazlar genellikle tek seansta tedavi edilebilir. Daha büyük metastazlarda ise tek seansta yüksek doz verilmesi radyasyon hasarı riskini artırabilir.
Bu durumda birkaç seçenek düşünülebilir:
- Tedavinin birkaç güne bölünerek uygulanması
- Önce cerrahiyle büyük kitlenin çıkarılması ve ardından ameliyat boşluğuna radyocerrahi uygulanması
- Hastanın durumuna göre başka radyoterapi yöntemlerinin seçilmesi
Özellikle belirgin bası oluşturan, ciddi ödem yapan veya hızlı nörolojik kötüleşmeye neden olan büyük metastazlarda cerrahi daha uygun olabilir.
Neden tüm beyin ışınlaması yerine Gamma Knife tercih edilebilir?
Gamma Knife, metastazlara yüksek doz verirken sağlıklı beyin dokusunun aldığı radyasyon dozunu sınırlandırmayı amaçlar.
Bu yaklaşımın önemli avantajlarından biri, tüm beyin ışınlamasıyla ilişkili olabilecek hafıza ve diğer bilişsel işlevlerdeki bozulma riskini azaltabilmesidir. Bununla birlikte Gamma Knife yalnızca tedavi sırasında görülen metastazları hedefler; beynin başka bir bölgesinde gelecekte yeni metastazlar gelişmesini engellemez.
Bu nedenle tedaviden sonra düzenli kontrastlı beyin MR kontrolleri gerekir.
Yeni metastaz çıkarsa tekrar Gamma Knife yapılabilir mi?
Evet. Hastanın genel durumu ve yeni lezyonların sayısı, hacmi ve yerleşimi uygunsa Gamma Knife daha sonra tekrar uygulanabilir.
Ancak kısa süre içinde çok sayıda yeni metastaz gelişmesi, toplam tümör yükünün artması veya leptomeningeal yayılım bulunması durumunda tüm beyin ışınlaması ya da sistemik tedaviler daha uygun olabilir.
Gamma Knife her hastaya uygun mudur?
Hayır.
Çok büyük lezyonlar, ciddi beyin basısı, kontrol altına alınamayan yaygın sistemik hastalık, çok yaygın beyin tutulumu veya leptomeningeal metastaz varlığında Gamma Knife tek başına yeterli olmayabilir.
Tedavi kararı, beyin cerrahisi, radyasyon onkolojisi ve medikal onkoloji uzmanlarının birlikte yaptığı değerlendirmeyle verilmelidir.
Sonuç
Beyinde birden fazla metastaz bulunması, Gamma Knife tedavisinin yapılamayacağı anlamına gelmez.
Günümüzde yalnızca metastaz sayısına değil; toplam tümör hacmine, lezyonların büyüklüğüne ve yerleşimine, hastanın genel durumuna ve kanserin sistemik kontrolüne bakılmaktadır.
Doğru seçilmiş hastalarda 5–10, bazen daha fazla sayıda beyin metastazı Gamma Knife ile tedavi edilebilir. Ancak her hasta için güvenli ve doğru sınır farklıdır.
Kaynaklar
- 1. Yamamoto M, Serizawa T, Shuto T, et al. Stereotactic radiosurgery for patients with multiple brain metastases: a multi-institutional prospective observational study (JLGK0901). Lancet Oncology. 2014;15:387–395. doi:10.1016/S1470-2045(14)70061-0.
- 2. Vogelbaum MA, Brown PD, Messersmith H, et al. Treatment for brain metastases: ASCO-SNO-ASTRO guideline. Journal of Clinical Oncology. 2022;40:492–516. doi:10.1200/JCO.21.02314.
- 3. Le Rhun E, Guckenberger M, Smits M, et al. EANO–ESMO clinical practice guidelines for diagnosis, treatment and follow-up of patients with brain metastasis from solid tumours. Annals of Oncology. 2021;32:1332–1347. doi:10.1016/j.annonc.2021.07.016.
- 4. Yamamoto M, Kawabe T, Sato Y, et al. Stereotactic radiosurgery for patients with 10 or more brain metastases. Progress in Neurological Surgery. 2019;34:110–124. doi:10.1159/000493056.