Kısa cevap: Bazı hastalarda evet; ancak derin beyin stimülasyonunun yürüyme üzerindeki etkisi, el titremesi veya kas sertliği üzerindeki etkisi kadar öngörülebilir değildir.
Parkinson hastalığında “yürüme sorunu” denildiğinde birbirinden farklı belirtiler kastedilebilir. Adımların küçülmesi, yürümeye başlamakta zorlanma, ayakların yere yapışmış gibi olması, dönüşlerde donma, dengesizlik ve düşme eğilimi aynı mekanizmayla ortaya çıkmaz. Bu nedenle beyin pilinin bu belirtilerin tümünü aynı ölçüde düzeltmesi beklenmemelidir.
Yürümede donma nedir?
Yürümede donma, hasta yürümek istediği hâlde ayaklarını kısa süreyle ileri doğru hareket ettirememesi durumudur. Hastalar bunu sıklıkla “ayaklarım yere yapışıyor” şeklinde tarif eder.
Donma özellikle:
- -Yürümeye başlarken,
- -Dönüş yaparken,
- -Dar bir alandan veya kapıdan geçerken,
- -Hedefe yaklaşırken,
- -Kalabalık veya stresli ortamlarda,
- -Aynı anda başka bir işle uğraşırken
ortaya çıkabilir.
Donma birkaç saniye sürse bile denge kaybına ve düşmelere neden olabilir. Ayrıca hastanın tek başına dışarı çıkmasını, günlük işlerini yapmasını ve bağımsızlığını belirgin biçimde sınırlayabilir.
Beyin pili hangi yürüyüş sorunlarında daha etkili olabilir?
Derin beyin stimülasyonu, Parkinson hastalığının hareketlerde yavaşlama, kas sertliği, titreme ve ilaç etkisinin gün içinde azalmasına bağlı “kapalı dönemler” gibi belirtilerinde etkili olabilir.
Yürüme güçlüğü ve donma özellikle ilacın etkisinin azaldığı kapalı dönemlerde ortaya çıkıyor ve levodopa alındığında belirgin biçimde düzeliyorsa, beyin pilinden yarar görme olasılığı genellikle daha yüksektir. Ameliyat öncesindeki levodopa yanıtının, yürüyüşün DBS’ye vereceği yanıtı öngörmede önemli olduğu daha önceki çalışmalarda gösterilmiştir. [1]
EARLYSTIM çalışmasının ikincil analizinde, erken motor komplikasyonları bulunan Parkinson hastalarında yürümede donma görülenlerin oranı iki yıllık takipte DBS grubunda %52’den %34’e düşerken yalnızca ilaç tedavisi uygulanan grupta anlamlı bir değişiklik görülmemiştir. [2]
Ancak bu sonuç, beyin pilinin her türlü donmayı düzelteceği anlamına gelmez. DBS’nin kapalı dönemleri azaltması, bazı hastalarda bu dönemlerde ortaya çıkan donmanın da azalmasını sağlayabilir. İlacın etkili olduğu açık dönemde devam eden donma ve ileri evrede belirginleşen denge bozukluğu ise daha sınırlı veya değişken yanıt verebilir.
Araştırmalar ne gösteriyor?
2026 yılında yayımlanan ve 31 çalışmadaki toplam 905 hastayı değerlendiren güncel bir sistematik derleme ve meta-analiz, DBS sonrasında yürümede donmayı değerlendiren ölçeklerde ortalama olarak mütevazı bir iyileşme bulunduğunu göstermiştir. Bununla birlikte sonuçlar; uyarılan beyin bölgesine, kullanılan frekansa ve değerlendirmenin ilaçlı ya da ilaçsız dönemde yapılmasına göre önemli ölçüde değişmiştir. [3]
Bu bulguların en önemli mesajı, “DBS donmayı düzeltir” veya “DBS donmaya etkisizdir” şeklinde bütün hastalar için geçerli tek bir yanıt verilemeyeceğidir. Donmanın türü ve ortaya çıktığı koşullar ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.
Beyin pilinden sonra yürüme neden yeterince düzelmeyebilir?
Yürüme, beynin yalnızca tek bir bölgesi tarafından yönetilen basit bir hareket değildir. Hareketin başlatılması, ritmin sürdürülmesi, denge, dikkat, görsel algı ve çevresel koşullara uyum sağlanması gerekir.
Bu nedenle aşağıdaki durumlarda sonuç daha sınırlı olabilir:
- -Donmanın ilaçtan bağımsız olarak açık dönemde de devam etmesi,
- -Belirgin denge kaybı ve sık düşmelerin bulunması,
- -Yürüme sırasında dikkat ve planlamanın belirgin biçimde etkilenmesi,
- -Hastalığın ileri evresine ait aksiyel belirtilerin ön planda olması,
- -Parkinson hastalığı dışında ortopedik, omurga veya periferik sinir sorunlarının bulunması,
- -Cihaz ayarlarının ve ilaçların hastanın ihtiyacına uygun biçimde düzenlenmemiş olması.
DBS Parkinson hastalığını tamamen ortadan kaldırmaz ve hastalığın doğal ilerlemesini durdurmaz. Ameliyattan sonraki yıllarda hastalığın ilerlemesine bağlı yeni yürüme ve denge sorunları ortaya çıkabilir.
Yürüme beyin pilinden sonra kötüleşebilir mi?
Her hastada beklenen bir durum olmamakla birlikte, bazı hastalarda ameliyat sonrasında yürüme veya denge sorunları gelişebilir ya da belirginleşebilir.
2025 yılında yayımlanan sistematik derlemede, iki taraflı subtalamik çekirdek stimülasyonu sonrasında yürüme ve denge kötüleşmesinin bildirildiği çalışmalar değerlendirilmiştir. Kontrollü ardışık hasta gruplarında bu durum DBS uygulanan hastaların %15,9’unda, en iyi ilaç tedavisi alan hastaların ise %5,8’inde bildirilmiştir. Ancak çalışmalar arasında önemli yöntem farklılıkları bulunduğundan bu oranlar her hastaya doğrudan uygulanamaz. [4]
Yürümedeki kötüleşme her zaman ameliyatın doğrudan sonucu değildir. Hastalığın ilerlemesi, ilaçların fazla azaltılması, uyarının istenmeyen sinir yollarını etkilemesi veya uygun olmayan programlama ayarları da rol oynayabilir. Bu nedenle ameliyat sonrası takip yalnızca pilin açılmasıyla tamamlanmaz.
Ameliyat öncesinde nasıl değerlendirme yapılır?
Beyin pili kararı yalnızca Parkinson tanısına veya hastalığın süresine bakılarak verilmez. Özellikle yürümeyle ilgili beklentiler söz konusu olduğunda şu soruların yanıtlanması önemlidir:
- -Donma ilacın etkisinin azaldığı kapalı dönemde mi, açık dönemde mi ortaya çıkıyor?
- -Levodopa alındığında adım uzunluğu, yürüme hızı ve donma ne ölçüde değişiyor?
- -Hasta hangi koşullarda düşüyor?
- -Belirgin denge, konuşma veya bilişsel sorunlar bulunuyor mu?
- -Hastanın DBS’den temel beklentisi nedir?
- -Düzelmesi beklenen ve düzelmesi beklenmeyen belirtiler hastaya gerçekçi biçimde anlatıldı mı?
İdeal değerlendirmede hastanın ilaçlı ve ilaçsız dönemlerdeki hareket muayeneleri karşılaştırılır. Gerekli hastalarda ayrıntılı yürüme değerlendirmesi, nöropsikolojik inceleme ve beyin görüntülemesi yapılır. Hasta seçiminin nöroloji, fonksiyonel nöroşirürji, psikiyatri veya nöropsikoloji uzmanlarının birlikte çalıştığı deneyimli bir ekip tarafından yapılması önemlidir. [5]
Programlama neden önemlidir?
Elektrotların doğru konumda olması tedavinin temel koşullarından biridir; ancak tek başına yeterli değildir. Elektriksel uyarının yönü, şiddeti, frekansı ve süresi hastaya göre ayarlanır.
Bazı hastalarda titreme ilk programlama sırasında hızla düzelebilirken, yürüme için en uygun ayarların bulunması daha uzun sürebilir. Standart yüksek frekanslı uyarı hareketlerdeki yavaşlığı ve sertliği azaltırken, seçilmiş hastalarda farklı frekanslar veya uyarı düzenleri denenebilir.
Ayar yapılırken yalnızca muayene odasında birkaç adım yürümek yeterli olmayabilir. Dönüşler, dar alanlar, yürümeye başlama, çift görev ve hastanın günlük yaşamda zorlandığı koşullar da mümkün olduğunca değerlendirilmelidir.
Adaptif DBS yürümeyi daha iyi düzeltebilir mi?
Günümüzde kullanılan sistemlerin çoğu, önceden belirlenmiş elektriksel uyarıyı sürekli olarak verir. Adaptif DBS sistemleri ise beyindeki elektriksel sinyalleri veya hastanın hareketini izleyerek uyarıyı ihtiyaca göre değiştirmeyi amaçlar.
Yürüyüşün fazına göre uyarı veren adaptif DBS sistemlerinin değerlendirildiği küçük ve deneysel çalışmalarda bazı yürüme ölçümlerinde iyileşmeler bildirilmiştir. [6] Beyindeki beta aktivitesini kullanarak uyarıyı otomatik ayarlayan başka bir erken dönem çalışmada da yürüme ve donma üzerinde olumlu sonuçlar gözlenmiştir. [7]
Ancak bu çalışmalar az sayıda hastayı içermektedir ve bazıları henüz hakemli bir dergide yayımlanmamış ön çalışmalardır. Dolayısıyla adaptif DBS’nin yürümede donma için standart ve kanıtlanmış bir tedavi olduğu sonucuna henüz varılamaz.
Sonuç
Beyin pili, uygun seçilmiş Parkinson hastalarında kapalı dönemleri, hareketlerde yavaşlamayı ve ilaca yanıt veren bazı yürüme sorunlarını azaltabilir. Özellikle kapalı dönemde ortaya çıkan ve levodopa ile düzelen donmada yarar görme olasılığı daha yüksektir.
Buna karşılık açık dönemde devam eden donma, ileri denge bozukluğu ve hastalığın ilerlemesine bağlı aksiyel belirtiler daha değişken yanıt verebilir. Tedavinin başarısı yalnızca ameliyata değil; doğru hasta seçimine, elektrotların konumuna, cihaz programlamasına, ilaç düzenlemelerine ve uzun dönem takibe bağlıdır.
Bu nedenle ameliyat öncesinde “Beyin pili yürümemi düzeltir mi?” sorusundan önce “Benim yaşadığım yürüme sorununun türü nedir ve bu belirti levodopaya nasıl yanıt veriyor?” sorusu yanıtlanmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel tanı veya tedavi önerisinin yerini tutmaz.
Kaynaklar
- 1. Schlenstedt C, Shalash A, Muthuraman M, Falk D, Witt K, Deuschl G. Effect of high-frequency subthalamic neurostimulation on gait and freezing of gait in Parkinson’s disease: a systematic review and meta-analysis. European Journal of Neurology. 2017;24(1):18–26.
- 2. Barbe MT, Tonder L, Krack P, et al. Deep Brain Stimulation for Freezing of Gait in Parkinson’s Disease With Early Motor Complications. Movement Disorders. 2020;35(1):82–90.
- 3. Behboodi M, Abdollahifard S, Assadian K, et al. Deep brain stimulation for freezing of gait in Parkinson’s disease: An updated systematic review, meta-analysis, and a single-center clinical experience. Neurosurgical Review. 2026;49(1):397.
- 4. Janssen Daalen JM, Selvaraj A, Arnts H, et al. Gait and balance worsening after bilateral deep brain stimulation of the subthalamic nucleus for Parkinson’s disease: a systematic review. BMJ Neurology Open. 2025;7(1):e000898.
- 5. Pollak P. Deep brain stimulation for Parkinson’s disease—patient selection. Handbook of Clinical Neurology. 2013;116:97–105. PubMed
- 6. Louie KH, Balakid JP, Bath JE, et al. Adaptive deep brain stimulation timed to gait phase improves walking in Parkinson’s disease. medRxiv. 2025.
- 7. Wilkins KB, Petrucci MN, Lambert EF, et al. Beta Burst-Driven Adaptive Deep Brain Stimulation Improves Gait Impairment and Freezing of Gait in Parkinson’s Disease. medRxiv. 2024.